Jaap de Vries winnaar Wim Izaksprijs 2008

Juryrapport bij de uitreiking van de Wim Izaksprijs 2008, voorgelezen op 10 januari 2009 in Teekengenootschap Pictura te Dordrecht.

De jury, tevens bestuur van de stichting Wim Izaks, bestaat uit:

Cees Hoogstad
Moniek Peters
Reinoud van Vught, winnaar eerste Wim Izaksprijs (1994)
Jan Keuning
Rob Smolders

Dit jaar werden 32 kandidaten aangemeld vanuit een landelijk netwerk van informanten. Het criterium is: schilders, werkend en/of woonachtig in Nederland. Wij hanteren geen leeftijdsgrens en geen strikte omschrijving van het begrip schilderkunst, de stijl of het materiaal. Wel moet de prijs iets toevoegen aan het oordeel van de deskundigen of het grotere publiek. De jury schuift mensen naar voren die nog niet de waardering krijgen waarop ze zouden mogen rekenen, uitgaande van de kwaliteit van hun werk.
Van de 32 kandidaten, afkomstig uit het hele land, van Groningen tot Maastricht, van Enschede tot Breda, werd het werk op cd-rom bekeken. Vervolgens werd bij twaalf van hen een atelierbezoek afgelegd. Dit is steeds het leukste onderdeel van de procedure. Informatief, verhelderend, heel verschillend in sfeer en presentatie maar altijd boeiend.
Dan komt de selectie van drie genomineerden. Dit is het moeilijkste, het meest pijnlijke onderdeel van elke juryronde.
De drie die overbleven leverden werken in voor de slottentoonstelling die we hier om ons heen zien. Zij heten: Houcine Bouchiba, Benjamin Roth en Jaap de Vries.
Ik bespreek hun werk in alfabetische volgorde om daarna bekend te maken wie de Wim Izaksprijs 2008 zal ontvangen en welke twee genoegen moeten nemen met een troostbedrag of onkostenvergoeding van €1.500,-

Houcine Bouchiba is autodidact op het gebied van de kunst, maar hij beschikt over zoveel verhalen in zijn hoofd en over zoveel beeldende inventiviteit, dat hij zich snel een eigen plaats heeft verworven. Zijn voorstellingen zijn anekdotisch, vaak gebaseerd op jeugdherinneringen in zijn geboorteland Tunesië. Die verhalen zijn soms hilarisch en soms ook ronduit wrang. Maar de vormentaal is altijd speels en sierlijk. Het lijkt dikwijls of Houcine Bouchiba in het schilderen zoekt naar een manier om een verhaal bondig samen te vatten in een vloeiende arabesk, naar analogie van het Arabische schrift dat ook beeldend en informatief tegelijkertijd is. De recente collages zijn nog verder gestileerd dan de voorstellingen op doek. Het zijn dansen en gebaren in een imaginaire ruimte, verrassend door hun scherpte en finesse in de details.

Benjamin Roth heeft ook al een opmerkelijke voorgeschiedenis. Behalve aan de kunstacademie volgde hij opleidingen in de betonbouw en in de meubilering. Maar hij wil niet terugvallen op bestaande materiaalkennis. Eerder lijkt hij zich te willen gedragen als dilettant. Hij onderzoekt alle onderdelen van het schilderij, construeert en demonteert spieramen, rafelt draden uit het weefsel van het schilderslinnen, snijdt hoeken uit het doek of naait er nieuwe aan.
De verfopbreng concentreert zich op diezelfde plaatsen waar het blijkbaar allemaal gebeurt: de randen en hoeken van het vierkante doek of de cirkel die de maximale reikwijdte van zijn armen beschrijft. Benjamin Roth lijkt te worstelen met de gegevenheden die het schilderen op doek nu eenmaal met zich meebrengt. Wie naar zijn schilderijen kijkt beseft daarentegen al snel dat het om een spel gaat, een opgave die hij aan zichzelf stelt en die nooit met volledig succes afgerond kan worden omdat het volmaakte, als het ware immateriële schilderij dat alleen maar een harmonie van kleur en materiaal uitdrukt, onbestaanbaar is. In de doeken van Benjamin Roth gaat zoveel humor schuil dat je nieuwsgierig wordt naar de verhalen die tijdens het werken door zijn hoofd gaan.

Jaap de Vries zoekt in zijn werk naar het triviale, dat wat algemeen banaal wordt gevonden of moreel verwerpelijk. Het gaat er hem niet om te schokken of de wereld met opzet lelijk voor te stellen. Hij is ervan overtuigd dat hij, door het triviale niet uit de weg te gaan, juist ruimte schept voor verlangens die onder andere omstandigheden onderdrukt blijven.
Zijn schilderkunst is de uitdrukking van die verlangens. Daarin heeft hij de afgelopen jaren een opzienbarende ontwikkeling doorgemaakt. Lange tijd heeft hij gewerkt in een collagetechniek waarbij met schijnbaar willekeurig versneden beschilderde repen papier de werkelijkheid letterlijk geweld werd aangedaan. Dat leverde complexe en rauwe beelden op. De afbeelding van het schijnbaar onderwerploze landschap heeft hem meer beeldende mogelijkheden doen ontdekken. Door met aquarelverf op offsetplaat te schilderen, een omslachtige en onvoorspelbare techniek, schept hij een prachtig transparant kleurpalet dat op geen andere wijze tot stand had kunnen komen.
Jaap de Vries ziet de wereld nog steeds als een maskerade die diepere verlangens onder de oppervlakte verborgen houdt. Hij weet dat thema op een sterke manier te verbinden met zijn gerijpte werkwijze. Dat levert een beheerste dramatiek op van een bijzonder niveau.

De Wim Izaksprijs 2008 wordt toegekend aan Jaap de Vries.

Rob Smolders
voorzitter

Jo Izaks overleden

Op zaterdag 2 september 2006, drie uur voor de uitreiking van de zevende Wim Izaksprijs aan Barend van Hoek, overleed in haar huis te Ruurlo Jo Izaks. Jo (geboren in 1949) was de zus van Wim Izaks. Direct na diens dood in 1989 heeft zij het initiatief genomen om de nalatenschap te inventariseren en te conserveren en het werk in een stichting onder te brengen. Jo Izaks was vanaf het begin secretaris-penningmeester van deze stichting. Met groot plezier en enorme toewijding heeft zij het werk van haar broer steeds onder de aandacht gebracht. Daarnaast was zij zevenmaal secretaris van de jury van de Wim Izaksprijs.

De stichting gedenkt Jo om haar belangeloze en nooit aflatende inzet voor de kunst. Met haar humor, nieuwsgierigheid en directheid heeft ze altijd een zware stempel gedrukt op de sfeer binnen het stichtingsbestuur. Haar overlijden zal daarom temeer als een gemis worden ervaren.

 

________________________________________________________________

Juryrapport Wim Izaksprijs 2006

 

De jury van de Wim Izaksprijs bestond dit jaar uit Jo Izaks, nieuw bestuurslid Jan Keuning, Moniek Peters, Reinoud van Vught en Rob Smolders.  Het aantal kunstenaars van wie wij de documentatie hebben bekeken, bedroeg ongeveer veertig. De jury legde elf atelierbezoeken af, waarna door intensieve discussie drie genomineerden werden geselecteerd: Sander van Deurzen, Barend van Hoek en Aart Houtman.

Zij nemen alledrie deel aan de expositie en hun werk staat beschreven en afgebeeld in het stipendiumboekje. In zoverre worden zij gelijk behandeld. Maar slechts één van hen krijgt de prijs, voor de beide anderen is er de eer en een klein geldbedrag.

  

Ik bespreek hun werk in alfabetische volgorde.

 

Sander van Deurzen maakte enkele jaren geleden met grote vaart furore als jong talent. Zijn manier van schilderen is snel, spontaan, vloeiend, kleurrijk en vol verwijzingen naar de hedendaagse cultuur in bredere zin. Het werk van Van Deurzen roept herinneringen op aan zoveel andere vlotte, krachtige schilders die ons land vanuit het zuiden hebben veroverd. Hij is ook een schilder met een thema, met een boodschap zo u wilt. Wat er in de wereld omgaat, klinkt steeds door in zijn doeken. Enkele jaren geleden was dat de plastic wegwerpcultuur, nu plukt hij beelden uit de wereldreligies, reclame, erotiek en onbestemde doembeelden. Deze mengeling van Lust for life en de dreiging van het overvoerd raken, maakt zijn werk zoet en bitter tegelijk.

 

Barend van Hoek mengt niet, maar brengt beelden terug tot de essentie. Althans, tot een essentie die zich aan hem opdringt. Zo gaat het letterlijk: de vaak prikkelende, schaars geklede meisjesfiguren en ook de straatbeelden, de opzichtige sportschoenen en autoneuzen, samen met alledaagse details  die er weinig toe lijken te doen, dringen zich aan hem op. Hij neemt ze op in zijn houtskooltekeningen, vergroot ze, hij detailleert, maakt ze plastisch, past ze in een voorstelling met een eenvoudige opzet en een gecompliceerde ruimtelijkheid. Met weinig middelen en zonder kleur roept Van Hoek een wereld op die we herkennen en toch nieuw voor ons is. Het werk van Van Hoek straalt fascinatie uit, hoewel het gaat over verveling.

 

Aart Houtman is geen jonge schilder meer. De tijd waarin hij veelbelovend mocht heten, ligt achter hem. Veel van zijn beloften van toen zijn waargemaakt, op een verrassende en frisse manier. Houtman hoort op dit podium thuis omdat nog te weinig wordt gezien welke bijzondere aanpak hij in de praktijk brengt. Houtman is wars van beginselprogramma’s. hij hoort bij niets of niemand, hij combineert regelmatige structuren met verfspatten, houtskoollijnen met uitbarstingen van kleur, abstractie met figuratie. Zijn beeldvondsten zijn dikwijls zo onverwacht, dat de kijker zich over een eerste bezwaar heen moet zetten. De weerspiegeling van een gotische kerktoren of een gevelrij in een natte verfplas op het liggende doek, kan dat het onderwerp van een schilderij zijn? Jazeker, voor hem wel. Andere schilders zouden het er moeilijk mee hebben, maar Houtman dwingt het af met verf.

 

Er is veel te zien in de zaal waar de werken van deze drie schilders gebroederlijk naast en door elkaar zijn gehangen. Eén van hen reikt net iets hoger dan de beide anderen, omdat hij het geheim lijkt te kennen van de feilloze trefzekerheid. Hij is de winnaar van de Wim Izaksprijs 2006: Barend van Hoek.

 

__________________________________________________

* Studiedag over talent

Op vrijdag 19 mei organiseerden de Stichting Wim Izaks en het Dordrechts Museum een studiemiddag over het onderwerp talent.

Rob Smolders opende de discussie met het stellen van een aantal vragen. Is talent nog herkenbaar, is het nog van belang in deze tijd? Zeker is dat het beschikken over een aangeboren talent niet volstaat om een succesvol kunstenaar te worden. Scholing, ambitie, durf en originaliteit zijn zeker zo belangrijk, en niet te vergeten sociale en commerciële vaardigheden.

De jury van de Wim Izaks Prijs legt elke twee jaar een tiental atelierbezoeken af, op zoek naar schilderkunstig talent. Maar je weet nooit zeker hoe groot iemands talent zal blijken en of de belofte in de toekomst zal worden waargemaakt. Dat is het probleem met zo’n begrip als talent: je weet niet precies wat het inhoudt en je weet niet wat het waard zal blijken. Het is speculatief. Als kritisch begrip blijft het wel bruikbaar. Het staat voor het surplus dat een kunstenaar moet hebben, naast vaardigheden en handigheden. 

Cultuurhistoricus Léon Hanssen ging vervolgens in op de geschiedenis en de etymologie van het woord talent.

Talent is vanaf de oude Grieken en in de bijbel verbonden met een bepaald kapitaal. Het is een kwantitatief begrip, in tegenstelling tot creativiteit, dat een kwalitatief begrip is. Het is ook anders dan begaafdheid, dat veel meer een eigenschap is die iemand bezit.

Talenten bezat je niet, ze werden geleend aan een leerling, een gezel, door een heer ten gunste van wie ze moesten worden aangewend. De knecht in het bijbelverhaal die zijn talent begroef om het niet kwijt te raken, werd ervoor gestraft.

In de overdrachtelijke betekenis van een vermogen of een belofte iets goed te kunnen, overleefde het begrip de middeleeuwen. Mensen met talenten bleven anoniem tot aan de Renaissance. Pas bij Albrecht Dürer veranderde de leenfunctie in een meesterfunctie. Dürer ging zijn werk signeren en vestigde daarmee de aandacht op zijn individuele talenten.

Tijdens de Verlichting werd talent verbonden met een educatief ideaal.

In de Romantiek werd het beeld van het vampirisme gebruikt: de kunstenaar put kracht uit zijn talenten, de talenten zuigen de krachten uit zijn lichaam en geest.

Nietzsche constateerde dat iedereen wel wat talent bezat. Hij voorzag een cultuur van kleine verdiensten.

Van Gogh en Gauguin hebben als eersten hun talenten in eenzaamheid gevolgd, praktisch zonder erkenning of begrip. Van Ostaijen schreef een hommage aan Van Gogh waarin hij het beeld van de kunstenaar die de energie uit zijn talenten zuigt, opnieuw gebruikte.

Musil verwoordde de omslag in de twintigste eeuw het meest treffend in zijn Mann ohne Eigenschaften. Hij schetst een leven in een kliniek, anoniem, zonder talent of persoonlijkheid.

In onze tijd wordt het begrip talent nog vooral gebruikt in het kader van human logistics: talenten bestaan los van personen, alles kan worden ontwikkeld. Alleen in de kunstwereld wordt de romantische betekenis nog aangeduid, zonder duidelijke definitie. Je kunt je afvragen of de human logistics-benadering ook daar niet een goed alternatief zou zijn.

Dominic van den Boogerd, directeur van De Ateliers in Amsterdam, ging in op de praktische betekenis van het begrip talent bij het selecteren van jonge kunstenaars. De Ateliers stelt ruimte, aandacht en geld beschikbaar aan getalenteerde jongeren, vanuit de overweging dat het diploma van de kunstacademie niet veel meer voorstelt. De oude meester-gezel-relatie wordt omgedraaid: de gezel krijgt een atelier, de meesters komen eenmaal per week kijken. Doel is niet het leren van een vak, maar het ontwikkelen van het kunstenaarschap.

Begeleiders selecteren jaarlijks uit honderden aanmeldingen. De voorkeur gaat uit naar mensen tussen twintig en dertig jaar, die zijn het meest ontvankelijk voor kritiek en nieuwe wegen. Geselecteerd wordt op beeldend vermogen en de potentie van een toekomstige ontwikkeling. Ook wordt gekeken naar de vraag of De Ateliers de beste plek is voor de kandidaat.

‘Je weet precies wie van die driehonderd kunstenaars talent hebben’, aldus Van den Boogerd, die talent definieert als creatief vermogen, los van teken- of schildervaardigheid. Talent is een belofte die lang niet altijd wordt ingelost. Vaak hebben de minder getalenteerden meer succes als kunstenaar.

Moniek Peters, conservator van het Dordrechts Museum, ging in op enkele romantische landschappen van de schilder Alexandre Wüst uit de collectie. Tot dusverre werd de kwaliteit van deze schilderijen ondergewaardeerd, en daarmee ook het onmiskenbare talent van de maker.

Wüst werd geboren in Dordrecht in 1837. Zeer tegen de zin van zijn ouders volgde hij een opleiding tot schilder, vertrok naar New York om er zijn  kansen te beproeven. Vanaf 1860 woonde hij in Antwerpen, waar hij overleed in 1876.

Zijn landschappen hebben veel gemeen met die van Caspar David Friedrich, maar ze zijn vijftig jaar later geschilderd, toen de zware, gevoelige romantiek al niet meer in zwang was. Zijn werk is niettemin vakkundig en origineel. De vooroordelen die tijdens en kort na zijn leven bestonden, gelden niet meer. Tegenwoordig wordt anders gekeken naar de begrippen talent en originaliteit. De waardering voor het werk van Wüst is sterk gestegen, waarmee is aangetoond hoe relatief onze oordelen zijn.

Aansluitend discussieerden kunstenaars, museummedewerkers, critici en galeriehouders met elkaar, waarbij de onbepaaldheid van het begrip talent het voor sommigen onbruikbaar maakte. Anderen vinden er een prettige speelruimte in, die goed past bij het spreken over het ook al onzekere begrip kunst.

__________________________________________________

Tentoonstellingen

* Dordrechts Museum:

De uitreiking van de WIM IZAKSPRIJS 2006 vond plaats op zaterdag 2 september in het Dordrechts Museum. Genomineerd zijn Sander van Deurzen uit Amsterdam, Barend van Hoek uit Arnhem en Aart Houtman uit Delft.

De tentoonstellingen bij de uitreiking van de Wim Izaksprijs 2006 worden gehouden van 3 september t/m 22 oktober 2006 . Naast het werk van de drie genomineerden is er een tentoonstelling te zien met werk van Wim Izaks en tijdgenoten uit de periode 1975-1985, onder de titel Altijd vandaag.

• Tien jaar Wim Izaksprijs,

Dordrechts Museum. Vanaf 18 december 2004 tot en met 6 februari 2005 toonde het Dordrechts Museum in de Kunstkerk tegenover het museum werk van de drie genomineerden voor de Wim Izaks Prijs 2004 en was er een overzicht van recent werk van de genomineerden 1994 t/m 2002, gecombineerd met schilderijen van Wim Izaks, te zien.

De Wim Izaksprijs 2004 is toegekend aan Iris Kensmil. Lees het juryrapport.
Schrijver-dichter Gerrit Komrij opende de tentoonstellingen. Een citaat uit zijn toespraak:
'Bij het kijken naar het werk van Wim Izaks heb ik bijvoorbeeld gewoon oogplezier. Er zit een opgewektheid in, een talent, een vakkundigheid, een teveel dat me overrompelt, creatief stimuleert en mijn kritische zin niet wekt maar juist uitschakelt. [....] Maar we hebben, omdat we nu eenmaal mensen zijn en geen kijkmachines, iets onderhuids nodig, iets verontrustends. De worm in de appel, zal ik maar zeggen. Iets wat alarmeert en maakt dat het je gedachten ómwoelt. Iets waardoor het geziene langer dan een minuut, een uur of een dag blijft hangen. Die worm zag ik in het werk van Wim Izaks. [...]
Een element dat doorslaggevend is bij alle kunstuitingen, of de kunstenaar nu vanuit de volheid werkt of vanuit de leegte. [...]

 

___________________________________________

 

Nieuwsbrief    juni 2006       

 

NOMINATIES WIM IZAKSPRIJS 2006

De kunstenaars Sander van Deurzen,  Barend van Hoek en Aart Houtman zijn dit jaar genomineerd voor de Wim Izaksprijs.

Na het beoordelen van beeldmateriaal van circa vijfendertig kunstenaars en een elftal atelierbezoeken heeft de jury drie schilders genomineerd voor de tentoonstelling in het Dordrechts Museum. Bij de opening wordt bekendgemaakt wie van hen de Wim Izaks Prijs 2006 zal ontvangen.

Sander van Deurzen (1975) woont en werkt in Amsterdam.

Barend van Hoek (1969) woont en werkt in Arnhem.

Aart Houtman (1956) woont en werkt in Delft.

 

TENTOONSTELLING ‘ALTIJD VANDAAG’

Tegelijkertijd zal het museum in een tentoonstelling werken van Wim Izaks laten zien in een thematische context. Als thema wordt dit jaar gekozen voor een tijdsbeeld en een manier van werken, onder de titel Altijd vandaag. De expositie zal werk bevatten van Wim Izaks en een aantal generatiegenoten uit de periode 1975-1985, Terugkijkend valt op dat veel kunstenaars in die jaren vanuit losse dagboekachtige notities de sprong maakte naar meer vormvaste, vaak monumentale schilderijen, beelden, tekeningen en conceptuele werken. Wat hen bindt is niet de stijl van werken, maar de behoefte iets te doen met, of zich teweer te stellen tegen de beleving van elke dag. Sommigen van hen leggen die indrukken op seismografische wijze vast in een handschrift dat nu nog een leesbaar verslag van hun leven oplevert. Anderen formuleren een ideaal dat zij met een beredeneerd protocol proberen te verwezenlijken. In beide gevallen is de drang aanwijsbaar om elke dag als helemaal nieuw te ervaren en de indrukken daarvan vast te houden.

 

De beide tentoonstellingen in het Dordrechts Museum zullen worden geopend op zaterdag 2 september, 15.00 uur, aansluitend vindt de prijsuitreiking plaats. De exposities duren tot en met 22 oktober.

(N.B. De prijsuitreiking en de expositie van de genomineerden zijn eerder aangekondigd voor december 2006.)

 

Meer informatie is te vinden op de website van de stichting Wim Izaks: www.stichtingwimizaks.nl en op de website van het Dordrechts Museum: www.dordrechtsmuseum.nl

 

___________________________________________________________________

 

 

BESTUUR
Het bestuur van de stichting Wim Izaks is uitgebreid met twee nieuwe leden: Jan Keuning, bibliothecaris, en beeldend kunstenaar Reinoud van Vught. De overige bestuursleden zijn Jo Izaks, Hans Paalman, Moniek Peters en Rob Smolders.
De lijst van informanten die kunstenaars voordragen is ingrijpend gewijzigd. Met het benaderen van actieve, goed geïnformeerde mensen verspreid over het land hoopt het bestuur verzekerd te zijn van een behoorlijk aantal goede nominaties. Informatie over de gang van zaken bij de selectie en jurering is te vinden op de website van de stichting: www.stichtingwimizaks.nl
Het Dordrechts Museum en de stichting Wim Izaks zullen in de zomer een studiedag organiseren over het fenomeen talent. De informanten van de stichting zullen hiervoor worden uitgenodigd.

WEBSITE
De website biedt informatie over de persoon en het werk van de schilder Wim Izaks (1950-1989), over de activiteiten van de stichting waaronder de tweejaarlijkse prijstoekenning, en over publicaties op deze twee gebieden. De site is volledig Nederlands-Engels. Een antwoordformulier biedt de mogelijkheid informatie op te vragen over de stichting en over de verkoop van schilderijen, tekeningen en grafiek van Wim Izaks. Ook is er een bestelformulier voor nog leverbare publicaties. De site wordt voortdurend actueel gehouden met nieuws over exposities, de prijstoekenning en andere relevante zaken.

Wilt u reageren op deze nieuwsbrief of via post of e-mail van onze activiteiten op de hoogte gehouden worden stuur dan een e-mail

Stichting Wim Izaks
Postbus 910 • 7400 AX • Deventer

---